GİRİŞ

Son 3.5 aydır hepimizin hayatını değiştiren ve gündem oluşturan virüs salgını ve gebelikteki seyri ile ilgili güncel bilgileri paylaşmak istedim.

COVID-19 dünyada pandemi şeklinde bir yayılım göstermiştir. Henüz tam bilinmemesi, hızla yayılması, henüz bir tedavisinin olmaması ve öldürücü olması hastalığın yarattığı etkiyi artırmaktadır. Gebelerde farklı davranan bir enfeksiyon olmamasına rağmen gebelerin hastalıklara daha duyarlı olmaları nedeniyle, hastalığa yakalanma riski fazla olduğu gibi, COVID-19 olan anne adayları daha fazla bir risk altındadır ve geniş bir ekip tarafından yönetilmesi gerekir. Anneden bebeğe geçtiğine dair bir kanıt yoktur ama olmayacağı anlamına gelmez. Doğum yönetiminde gebenin sıkı izolasyonu, enfeksiyonlardan korunması, solunum sorunları olduğunda daha erken mekanik ventilasyon, oksijen tedavisi, anne ve bebeğin yakın monitörizasyonu yapılmalıdır.

VİRÜSÜN BULAŞMA YOLLARI VE DAVRANIŞI

İlk defa Çin’de ortaya çıkan hastalık süratle dünyanın dört bir yanına yayılmıştır. Virüsü taşıyan bireylerden hapşırma ve öksürük yolu ile çevreye yayılması ile virüs sağlıklı kişilere bulaşmaktadır. Ortama saçılan virüsler hava yolu ile alındığı gibi bu kişilere yakın temasla da geçiş olmaktadır. Hastalığın kuluçka devresi 14 güne kadar uzayabildiğinden, bildiğimiz klasik gripten farklı olarak sağlıklı olduğunu düşündüğümüz, henüz hastalığın olmadığı bireylerden(ateş, öksürük, solunum yetmezliği gibi belirtileri olmayan) geçebilmektedir ve son derece kolay bulaşabilmektedir. Hastalıktan korunma yöntemleri, www.saglik.gov.tr adresinde, “koronavirüs riskine karşı 14 kural” başlığı altında çok güzel bir şekilde özetlenmiştir. Her gün televizyona çıkıp, kelle-paça, turşu yemenizi öğütleyenlerden lütfen uzak durunuz. Doğru bilgiler bakanlığın web sitesinde tüm ayrıntılarıyla vardır. 

Kuluçka dönemini takiben, ateş, öksürük ve nefes darlığı şeklinde belirti vermektedir. Burun akıntısı, genel vücut kırıklığı ve ağrılar daha az görülmektedir. Ağır vakalarda, zatürre, böbrek yetmezliği ve ölüm gelişebilmektedir. Ancak ölenlerin büyük bölümü yaşlı veya başkaca bir hastalığı da bulunan kişilerdir. Erkeklerde ölüm daha sıktır. İtalya’da 13 Mart itibarıyla hayatını kaybeden 1016 kişi incelendiğinde, yaş ortalaması, 79 (ki bu ölenlerin çoğunun yaşlı olduğunu gösterir), en genci 39, en yaşlısı 100 olup, 30-39 arası, birer, 40-49 arası ikişer erkek ve kadın vardır. Yaşı 50-59 arası olanların ise 19’u erkek, 6’sı kadındır. Yani doğurganlık yaşında ölümler son derece azdır. 

Gebelerde daha farklı davranmayan virüsün bebeğe geçtiğine dair kanıt yoktur ancak yakın zamanda 30 saatlik yenidoğan bir bebekte zatürre şeklinde ortaya çıkmıştır. COVID-19 olan 9 gebe hastalık bir seride, yedisinde ateş, dördünde öksürük, üçünde kas ağrısı, ikisinde boğaz ağrısı ve halsizlik bildirilmiş olup gebe olmayanlardan farklı değildir. Hepsinde de zatürre gelişen olgularda mekanik ventilasyona (solunum cihazı) ihtiyaç olmamıştır. Başka bir 9 olguluk seride ise, altısında bebekte sıkıntı (fetal distress) gelişmiş olup erken doğum yapılmıştır. Her iki seride de anne ve bebek ölümü olmamıştır. Bebeklerde de virüse rastlanmamıştır. 

COVID 19’UN GEBELİKTE YÖNETİMİ

Mevcut pandemi nedeniyle seyahat kısıtlanmalı, şüpheli temas halinde evde izole edilmeli, toplu alanlardan uzak durulmalı, kendisi ve çevresindekiler maske takmalı, ev sık sık havalandırılmalı, kullanılan eşyalar ayrılmalıdır. Hastalığı erken tanıyıp erken tedavisini yapma telaşından ziyade tedbirlerin alınması daha değerlidir. Olguların çoğu, özellikle gençlerde, ayaktan geçirilmekte olup paniğe gerek yoktur. Hastalığın akciğerleri tutma olasılığını gösteren en basit test derin bir nefes aldıktan sonra 10 saniye tutmaya çalışmaktadır. Eğer bunu yapabiliyorsanız büyük ihtimalle akciğerleriniz sağlamdır. 

Şüpheli bir temas sonrası evde izlem yapılabilir. Eğer COVID-19 şüphesi veya tanısı varsa, hastanede izole edilip takip edilmeli, ekipte, perinatoloji, enfeksiyon hastalıkları, yenidoğan ve anestezi uzmanı olmalıdır. Bununla ilgili alınacak tedbirler, https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/bulasici-hastaliklar/2019-n-cov.html adresinde vardır. Gerektiğinde fetüs korunarak, akciğer filmi ve tomografisi çekilebilir. 

Yukarıdaki olgu serilerinde olduğu gibi, fetal etkilenim riski nedeniyle bebeğin yakın takibi, annenin iyi izolasyonu, yoğun bakım şartlarında takibi, ilerleyici solunum yetmezliği halinde, mekanik ventilatöre bağlanması, akciğer matürasyonu için steroid uygulamasının sınırlı tutulması, gerekirse doğumun yapılması, enfeksiyon hastalıkları uzmanı ve yoğun bakım uzmanlarınca yakın takibi ve tedavisi yapılmalıdır. Diğer olgularda olduğu gibi gebelerde de semptomatik tedavi yapılır ancak bebeğin sıkıntıya girebileceği unutulmamalıdır.

Doğum eylemi başlayan gebelerde;

  • Ateş, oksijen satürasyonu, solunum sayısı ve vital bulgular yakın takip edilmeli
  • Sepsis halinde invaziv monitörizasyon ve sepsis yönetim basamakları uygulanmalı
  • Oksijen satürasyonu %94’ün üzerinde tutulmalı
  • Normal doğuma engel bir durum olmamakla beraber, annenin genel durumu itibarıyla, yukarıdaki oldu serilerinde olduğu gibi büyük oranda sezaryen tercih edilmektedir.
  • Epidural anestezi için bir kontrendikasyon yoktur ancak hava/gaz anestezi verilecekse por genişliği 0.05 mikrometreden küçük sistemler kullanılmalıdır.
  • Gelişen duruma göre süratle sezaryene geçiş şartları hazır olmalı, doğumun ikinci evresi uzun olmamalı, gerekirse operatif doğum yapılmalıdır.
  • Kordonun geç klampe edilmesi
  • Sıvı dengesi dikkatli takip edilmeli, pulmoner ödem riski nedeniyle fazla sıvı verilmemelidir.

DOĞUMDAN SONRA YAPILACAKLAR

Tüm bebekler virüs açısından test edilmelidir. Bebeğin 14 gün kadar anneden uzak tutulması önerisi olmakla beraber iyi tedbirler alarak, anne-bebeğin birbirinden ayrılmaması düşünülebilir. Emzirme tartışmalı olabilir ama katı sterilizasyon kurallarına uyarak bebek emzirilmeli veya sağılmış süt verilmelidir. Burada geçiş riskinin süt yolu ile değil de temasla olduğu unutulmamalıdır. 

Ülkemizin güzel insanlarının ve değerli anne adaylarımızın bu süreci en sağlıklı bir şekilde geçirmelerini dilerken panik yapmadan tedbir almanın ve disiplinli bir şekilde uygulamanın en doğrusu olduğunu bir kez daha belirtmek isterim.

KAYNAKLAR

  1. MFTP Derneği web sitesi
  2. WHO, 12 February, 12 March 2020-03-17
  3. TC Sağlık Bakanlığı, COVID-19 rehberi
  4. RCOG, March 2020
  5. Chen H ve ark. Lancet 2020
  6.  Zhu H ve ark. Transl Pediatr 2020

Prof. Dr. Ali ERGÜN

Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı

Perinatoloji Uzmanı